«s» Język a gender. Perspektywa historyczna i międzykulturowa

Dr hab. Artur Rejter (Instytut Języka Polskiego, Uniwersytet Śląski w Katowicach)

Dociekania dotyczące płci w języku stanowią ważny głos w ogólnohumanistycznej refleksji nad zagadnieniem gender, ponieważ pozwalają wiele zagadnień lepiej zrozumieć, zaś wiele sądów zweryfikować. Zaproponowany cykl spotkań ma na celu zaznajomienie z problematyką przede wszystkim historycznych, jak również międzykulturowych uwikłań relacji język a gender. Poruszone tematy wprowadzą słuchaczki i słuchaczy w językowy aspekt płci z uwzględnieniem różnych obszarów i poziomów polszczyzny, takich jak: etymologia, gramatyka, semantyka, pragmatyka czy stylistyka. Wszystkie obserwacje i wnioski osadzone będą w historii polskiej kultury oraz wybranych innych kultur (zarówno bliskich, takich jak czeska czy rosyjska, jak i dalekich – np. zachodnioeuropejskich czy orientalnych).

Poruszone zostaną np. takie problemy jak asymetria rodzajowo-płciowa w polszczyźnie, androcentryzm językowy, zagadnienia poprawności i grzeczności językowej czy językowo-kulturowy wizerunek płci. Zastanowimy się zatem np. nad problemami typu: jak zmieniały się sposoby nazywania kobiet i mężczyzn w polszczyźnie?, dlaczego mówimy częściej pani dyrektor niż dyrektorka?, skąd wziął się w języku polskim rodzaj męskoosobowy i czy na pewno świadczy on o androcentryzmie naszego języka?, jaki status mają formy żeńskie w polszczyźnie i innych językach?, jak w różnych tekstach wizualizowano kobiety i mężczyzn kiedyś, a jak dziś?, czy istnieje i na czym polega język // styl płci?

Bibligrafia: Irena Bajerowa (2003): Zarys historii języka polskiego 1939-2000. Warszawa; Jerzy Bartmiński, red. (1999): Językowy obraz świata. Lublin; Zenon Klemensiewicz (2002): Historia języka polskiego. Warszawa; Bogdan Walczak (1994): Polszczyzna kobiet – prolegomena historyczne. W: Janusz Anusiewicz, Kwiryna Handke, red.: Język a kultura. T. 9: Płeć w języku i kulturze. Wrocław; Marek Łaziński (2006): O panach i paniach. Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa. Warszawa; Artur Rejter (2007): Problematyka relacji język – płeć w najnowszych polskich pracach lingwistycznych. Uwagi o metodzie. „Polonica”, t. XXVIII; Krystyna Długosz-Kurczabowa, Stanisław Dubisz (2001): Gramatyka historyczna języka polskiego. Warszawa; Marek Cybulski (2003): Obyczaje językowe dawnych Polaków. Formuły werbalne w dobie średniopolskiej. Łódź; Małgorzata Marcjanik, red. (2005): Grzeczność nasza i obca. Warszawa; Bożena Witosz (2001): Kobieta w literaturze. Tekstowe wizualizacje. Od fin de siècle’u do końca XX wieku. Katowice; Krzysztof Arcimowicz (2003): Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda – fałsz – stereotyp. Gdańsk.